Gereformeerde basisscholen scoren gemiddeld 62,6 op de doorstroomtoets — 7 punten boven openbare scholen, en dat ondanks lagere woningwaarden in hun buurt. We legden de toetsscores en doorstroomcijfers van alle 6.107 basisscholen naast elkaar, gegroepeerd per denominatie.
Het overzicht
| Denominatie | Toetsscore | VWO-doorstroom | Gem. woningwaarde buurt | Aantal |
|---|---|---|---|---|
| Gereformeerd | 62,6 | 20,8% | €451.000 | 110 |
| Islamitisch | 60,5 | 11,6% | €438.000 | 88 |
| Rooms-katholiek | 59,2 | 18,2% | €499.000 | 1.818 |
| Protestants-chr. | 56,1 | 17,2% | €499.000 | 1.675 |
| Openbaar | 55,6 | 17,8% | €488.000 | 1.902 |
| Alg. bijzonder | 56,7 | 27,9% | €559.000 | 327 |
Drie dingen springen in het oog.
1. Gereformeerde scholen: hoog scorend, bescheiden buurten
Gereformeerde scholen staan bovenaan met een toetsscore van 62,6, maar liefst 7 punten boven openbaar. Opmerkelijk is dat de gemiddelde woningwaarde rondom deze scholen (€451.000) lager is dan bij rooms-katholieke, protestants-christelijke en openbare scholen (€488.000 tot €499.000). Het zijn dus geen scholen in villabuurten.
Mogelijke verklaringen:
- Kleine scholen, hechte gemeenschappen. Met gemiddeld 145 leerlingen zijn gereformeerde scholen kleiner dan het landelijk gemiddelde (212 voor openbaar). Ouderlijke betrokkenheid en een sterke schoolgemeenschap hebben een positief effect op prestaties.
- Hoge verwachtingen. De gereformeerde onderwijstraditie legt van oudsher nadruk op discipline en hoge academische verwachtingen.
- Selectie-effect. Ouders die bewust voor een gereformeerde school kiezen zijn mogelijk ook buiten schooltijd sterk betrokken bij het onderwijs van hun kinderen.
Het is waarschijnlijk een combinatie van deze drie. Wat opvalt is dat het verschil met andere denominaties te groot is om alleen door buurtfactoren verklaard te worden.
2. Islamitische scholen: goede toetsen, lage doorstroom
Het meest opvallende getal in de tabel staat bij islamitische scholen: een bovengemiddelde toetsscore (60,5) maar verreweg de laagste VWO-doorstroom (11,6%). Ter vergelijking: openbare scholen scoren lager op de toets (55,6) maar sturen meer leerlingen naar VWO (17,8%).
Islamitische scholen staan in buurten met lagere woningwaarden (€438.000), wat de lagere doorstroom deels kan verklaren. Maar de toetsscore laat zien dat het niveau er wel degelijk is.
Hoe kan dat? Dat kan komen doordat scholen of ouders kiezen voor HAVO of VMBO-T als “veilige” route, ook als de toetsscore VWO zou rechtvaardigen. Taalverschillen thuis kunnen ook meespelen in het schooladvies. De afgelopen jaren is er landelijk meer aandacht gekomen voor “onderadvisering”: het verschijnsel dat bepaalde groepen leerlingen een lager advies krijgen dan hun toetsscore rechtvaardigt. De cijfers voor islamitische scholen zijn op zichzelf niet genoeg om die conclusie te trekken, maar het patroon is opvallend genoeg om verder te onderzoeken.
3. Algemeen-bijzonder: de hoogste VWO-doorstroom
De categorie “algemeen-bijzonder” heeft de hoogste VWO-doorstroom (27,9%). Hieronder vallen veel montessori- en vrije scholen, die we in een apart artikel bespreken. Deze scholen staan gemiddeld in de duurste buurten (woningwaarde €559.000), wat een deel van de hoge doorstroom verklaart, maar niet alles.
Hoe zit het met openbaar versus bijzonder?
Een veelgehoorde aanname is dat openbare scholen “neutraal” presteren en bijzondere scholen daarvan afwijken. Dat klopt niet. Openbare scholen scoren met 55,6 onder het landelijk gemiddelde, terwijl rooms-katholieke scholen (59,2) er ruim boven zitten. Protestants-christelijke scholen (56,1) zitten er tussenin.
Die verschillen zijn niet per se te verklaren door het type onderwijs. Buurtsamenstelling, schoolgrootte, ouderlijke betrokkenheid en de cultuur rond het schooladvies spelen allemaal mee. Elke richting heeft haar eigen profiel, en binnen elke denominatie is de variatie tussen individuele scholen groter dan het verschil tussen de denominaties zelf.
Wat kun je hier als ouder mee?
Denominatie zegt iets, maar niet alles. Als je een school overweegt, kijk dan niet alleen naar of het een openbare of bijzondere school is. De scores, het inspectieoordeel en hoe de school het doet ten opzichte van vergelijkbare scholen in de buurt geven een beter beeld.
Vergelijk scholen in jouw gemeente en bekijk de scores per denominatie.
Over de data
Denominaties komen uit de DUO-registratie. Toetsscores zijn het driejaargemiddelde van de doorstroomtoets, VWO-doorstroom is het percentage leerlingen met een VWO-advies. Woningwaarden zijn afkomstig van het CBS. Lees meer over onze methodologie.