Welke school je kiest maakt drie keer zoveel uit als in welke gemeente je woont. We keken naar de toetsscores van ruim 6.000 basisscholen in heel Nederland: 73% van de spreiding in schoolprestaties speelt zich af tussen scholen binnen dezelfde gemeente, niet daartussen.
Concreet: als je in Rotterdam woont, maakt het meer uit welke school je kiest dan of je in Rotterdam of Utrecht woont. Toch denken veel ouders dat verhuizen naar een “goede” buurt dé investering is in de toekomst van hun kind. De data zegt iets anders.
De cijfers
Dat klinkt misschien vreemd, maar het is logisch als je erover nadenkt. In elke grote stad heb je scholen in rijke en arme buurten, scholen met ervaren en onervaren teams, scholen die net van bestuur zijn gewisseld en scholen die al jaren stabiel draaien. Al die variatie zit binnen de gemeente. Het verschil tussen gemeenten, denk aan bevolkingssamenstelling of gemiddeld inkomen, verklaart maar een kwart.
Hoe groot zijn de verschillen binnen steden?
We keken naar het verschil tussen de best en minst scorende scholen per stad. Het gaat om de afstand tussen de 10% slechtst scorende en de 10% best scorende scholen:
| Stad | Verschil | Laagste scholen | Hoogste scholen |
|---|---|---|---|
| Tilburg | 43,5 punten | 37,5 | 81,0 |
| Rotterdam | 29,0 punten | 36,0 | 65,0 |
| Almere | 27,8 punten | 36,1 | 63,9 |
| Eindhoven | 27,5 punten | 41,2 | 68,7 |
| Groningen | 27,1 punten | 41,4 | 68,5 |
| Den Haag | 26,0 punten | 41,8 | 67,8 |
| Amsterdam | 25,6 punten | 42,0 | 67,6 |
| Utrecht | 22,4 punten | 46,3 | 68,7 |
Tilburg spant de kroon: wie de best scorende school kiest in plaats van de minst scorende, ziet een verschil van ruim 43 punten op een schaal van 100. Zelfs Utrecht, de stad met de kleinste spreiding in deze lijst, heeft nog een verschil van 22 punten.
Waarom is de spreiding in Tilburg zo groot?
Tilburg heeft wijken met sterk uiteenlopende achtergronden, een groot aantal scholen met verschillende denominaties, en een aantal kleine scholen in krimpende buurten die de onderkant bezetten. Maar zelfs als je Tilburg als uitschieter beschouwt, blijft de conclusie staan: in alle grote steden is het verschil tussen de beste en zwakste scholen tientallen punten.
Wat kun je hier als ouder mee?
Je gemeente doet er wel degelijk iets toe. Steden met meer scholen bieden meer keuze, en daarmee ook meer variatie. Maar de boodschap is duidelijk: je hoeft niet te verhuizen voor beter onderwijs. De kans is groot dat er in jouw eigen stad of dorp een school zit die prima presteert. Je moet er alleen actief naar zoeken.
Drie concrete stappen:
- Vergelijk scholen in je eigen gemeente. Niet alleen de dichtstbijzijnde, maar ook scholen iets verderop. Een paar kilometer kan een groot verschil maken.
- Kijk verder dan één getal. Toetsscores, doorstroomcijfers en het inspectieoordeel geven samen een completer beeld dan het schooladvies alleen.
- Bezoek de scholen die je overweegt. Data vertelt veel, maar niet alles. De sfeer, het team en de aanpak merk je pas als je er bent.
Hoe zit dit in kleinere gemeenten?
Ook in kleinere gemeenten zijn de onderlinge verschillen groot, al zijn ze kleiner omdat er minder scholen zijn. Zelfs in gemeenten met 10 tot 20 scholen kan het verschil tussen de best en minst scorende school tientallen punten bedragen. Dat is te veel om te negeren.
In gemeenten met minder dan vijf scholen is de keuze beperkter, maar zelfs daar loont het om de beschikbare opties te vergelijken. Een school hoeft niet in je eigen gemeente te liggen: veel ouders kiezen een school in een buurgemeente als die beter past.
Benieuwd hoe het in jouw gemeente zit? Bekijk alle gemeenten en vergelijk de scholen bij jou in de buurt.
Over de data
De toetsscores komen van de doorstroomtoets (voorheen eindtoets), aangeleverd door DUO. We gebruiken het driejaargemiddelde om incidentele uitschieters af te vlakken. Lees meer over onze methodologie.