Limburg heeft de hoogste gemiddelde basisschoolscore (65,4), maar Zeeland wint het bij VO-slagingspercentages (94,3%). De twee ranglijsten hebben nauwelijks overlap. We zetten alle twaalf provincies naast elkaar voor zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs.
Basisonderwijs: Limburg bovenaan
De gemiddelde toetsscore per provincie (schaal 0-100), voor de 6.000 basisscholen met beschikbare data:
| Provincie | Gemiddelde score | Aantal scholen |
|---|---|---|
| Limburg | 65,4 | 320 |
| Utrecht | 61,4 | 469 |
| Noord-Brabant | 59,0 | 803 |
| Gelderland | 58,8 | 813 |
| Zuid-Holland | 56,9 | 1.084 |
| Drenthe | 56,7 | 249 |
| Overijssel | 56,7 | 483 |
| Groningen | 54,7 | 249 |
| Noord-Holland | 53,4 | 827 |
| Zeeland | 52,4 | 189 |
| Friesland | 51,1 | 348 |
| Flevoland | 50,5 | 166 |
Limburg steekt er bovenuit met 65,4, maar liefst 4 punten boven de nummer twee. Opvallend: die nummer twee is Utrecht, niet Groningen of Gelderland. Flevoland en Friesland sluiten de rij.
Waarom Limburg? Dat hangt waarschijnlijk samen met de sterke traditie van het bijzonder onderwijs in het zuiden (veel rooms-katholieke scholen, die landelijk hoger scoren) en de relatief homogene bevolkingssamenstelling buiten de grote steden.
Voortgezet onderwijs: Zeeland slaat terug
Bij de slagingspercentages in het voortgezet onderwijs ziet de volgorde er opeens heel anders uit:
| Provincie | Gem. slagingspercentage | Aantal scholen |
|---|---|---|
| Zeeland | 94,3% | 23 |
| Limburg | 93,0% | 58 |
| Overijssel | 92,7% | 84 |
| Drenthe | 92,0% | 34 |
| Gelderland | 91,6% | 135 |
| Noord-Brabant | 91,4% | 145 |
| Zuid-Holland | 91,4% | 282 |
| Friesland | 90,9% | 66 |
| Groningen | 90,9% | 50 |
| Utrecht | 90,6% | 85 |
| Noord-Holland | 88,9% | 202 |
| Flevoland | 86,3% | 31 |
Zeeland, een van de zwakker scorende provincies bij het basisonderwijs, heeft het hoogste slagingspercentage in het VO. Limburg blijft sterk, maar staat niet meer bovenaan. Flevoland staat in beide lijsten onderaan.
Hoe kan Zeeland laag scoren op de basisschooltoets en hoog op het eindexamen?
Er zijn een paar mogelijke verklaringen.
Ten eerste meten een basisschooltoets en een eindexamen heel verschillende dingen. Ze zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar. Misschien toetsen Zeeuwse scholen voorzichtig in groep 8, maar leggen ze in het VO de nadruk op goede examenvoorbereiding.
Ten tweede speelt selectie mee. Als Zeeuwse scholen leerlingen liever naar VMBO of HAVO sturen dan naar VWO, zitten die leerlingen op een niveau waar ze makkelijker slagen. Het slagingspercentage gaat omhoog zonder dat het onderliggende niveau per se hoger is.
Ten slotte is de schaal een factor. Zeeland heeft maar 23 VO-scholen; een paar uitschieters hebben daar veel meer impact op het gemiddelde dan in Zuid-Holland met 282 scholen.
Waarschijnlijk speelt een combinatie van deze drie mee.
Welke gemeenten hebben de hoogste VWO-doorstroom?
Naast provincies keken we ook naar de VWO-doorstroom per gemeente (alleen gemeenten met minstens 20 basisscholen). VWO-doorstroom is het deel van de leerlingen dat vanuit het basisonderwijs naar het VWO gaat.
Hoogste VWO-doorstroom:
| Gemeente | VWO-doorstroom | Scholen |
|---|---|---|
| Amstelveen | 35,1% | 20 |
| Utrechtse Heuvelrug | 32,7% | 22 |
| Hilversum | 31,0% | 27 |
| Utrecht | 30,3% | 98 |
| Haarlem | 28,7% | 38 |
| Amsterdam | 28,3% | 193 |
Laagste VWO-doorstroom:
| Gemeente | VWO-doorstroom | Scholen |
|---|---|---|
| Hoogeveen | 8,3% | 31 |
| Steenwijkerland | 8,9% | 30 |
| Den Helder | 9,3% | 20 |
| Emmen | 9,5% | 51 |
| Coevorden | 10,0% | 24 |
| Heerlen | 10,2% | 22 |
Het verschil is enorm: in Amstelveen gaat meer dan één op de drie leerlingen naar VWO, in Hoogeveen minder dan één op de tien. Dat komt door grote sociaaleconomische verschillen tussen de Randstad en de rest van het land. Het opleidingsniveau van ouders, de nabijheid van VWO-scholen en de lokale adviescultuur spelen allemaal mee.
Wat zegt dit over individuele scholen?
Niet alles. Zoals we eerder schreven: het verschil binnen een stad is groter dan het verschil tussen steden. Provinciale gemiddelden zijn nuttig als achtergrond, maar zeggen weinig over de specifieke school van jouw kind. Binnen elke provincie, zelfs binnen Flevoland, zijn er scholen die ver boven het gemiddelde scoren.
Wil je weten hoe de scholen in jouw gemeente presteren? Zoek op gemeente en vergelijk direct.
Over de data
Toetsscores zijn afkomstig van de doorstroomtoets (DUO, driejaargemiddelde). Slagingspercentages komen uit de DUO-examencijfers. Provincies zijn afgeleid van de gemeentecode van de schoolvestiging. Lees meer over onze methodologie.